Bütçe kavramı, Latincede deri cüzdan veya çanta anlamlarına gelen ‘bulga’ sözcüğünden hareketle Fransızcada ‘baugette’ ve İngilizcede ‘budget’ kelimeleri ile ifade edilmiştir. Özellikle bütçe hakkı, modern devlet yönetimlerinde parlamentoya verilmiş bir yetki olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bütçe hakkı ile ilgili ilk gelişmeler İngiltere’de ortaya atılmış olup 1215 Magna Carta sözleşmesi ile kralın vergileme yetkisinin Parlamento olayına bağlanmış olması ‘Verginin Yasallığı İlkesini’ ispatlar niteliktedir.

Ülkemizde ise bugünkü anlamıyla bütçe hakkının parlamentoya verilmesi ise 1924 Anayasası ile olmuştur. Bununla birlite 1927 yılında çıkarılan 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu çıkarılarak bütçe sürecinin yasal zemini oluşturulmuştur. Günümüzde ise bütçe süreci 1050 sayılı yasanın yerine çıkarılan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile yürütülmektedir.

Ülkemizde bütçe türleri 5018 sayılı yasanın Kamu İdare Bütçeleri başlığının 12. maddesinde yer almaktadır. Bu maddeye göre, ‘Genel Yönetim kapsamındaki idarelerin bütçeleri; merkezi yönetim bütçesi, sosyal güvenlik kurumları ve mahlli idareler bütçeleri olarak hazırlanır ve uygulanır. Kamu idarelerince kimler bunlar dışında herhangi bir ad altında bütçe oluşturulamaz.’ Bu vesile ile 5018 sayılı yasaya ekli;

I. nolu cetvelde Genel Bütçeli İdareler
(Örneğin; bakanlıklar, AYM, yüksek mahkemeler, EGM vb.)

II. no’lu cetvelde Özel Bütçeli İdareler
(Örneğin; YÖK, ÖSYM, KGM, DSİ, Savunma Sanayi Bşk. vs)

III. no’lu cetvelde düzenleyici ve denetleyici kurumlar
(Örneğin; RTÜK, SPK, BDDK, EPDK, RK, KİK vs.)

IV. no’lu cetvelde Sosyal Güvenlik Kurumları
(Örneğin; Sosyal Güvenlik Kurumu ve Türkiye İş Kurumu ve Mahalli İdareler Bütçesi olmak üzere beş bütçe türü yer almaktadır.)

Konumuzun bir diğer argümanı olan 4T kuralı ya da prensibi olarak da adlandırılan bütçelemenin dört temel unsurundan bahsedelim.

Tahmin: Bütçelerde devlete ait gelir ve giderlerin geleceğe yönelik hazırlanmasıdır.

Tevzin: Bütçelerde yer alan gelir ve gider tahminlerinin denk olmasıdır. (Bütçe açığı ya da fazlası gibi durumlar devlet bütçesi açısından öngörülebilen tahminler olduğundan devlet borçlanması da tahminleri de bütçeye dahil edilir.)

Tehdit: Bütçelerde gelir ve giderlerin belli bir dönemi kapsamasıdır. Bu bakımdan bütçe yıllık olarak onaylanır.

Tasdik: Bütçelerde gelir ve giderlerin uygulamadan önce ilgili makamlarca onaylanmasıdır. 

Faydalı olması temennisiyle…

Emre KAYAALP